VC ย่อมาจาก Verifiable Credential แปลเป็นไทยว่า "เอกสารรับรองดิจิทัลที่สามารถตรวจสอบยืนยันความถูกต้องได้"
Concept ง่ายๆ: เปรียบเสมือน "กระเป๋าสตางค์ดิจิทัล" ที่เก็บเอกสารสำคัญของคุณ (เช่น บัตรประชาชน, ใบปริญญา, ใบรับรองแพทย์) ในรูปแบบไฟล์คอมพิวเตอร์ที่มีความปลอดภัยสูงมาก และยากต่อการปลอมแปลง
ในระบบ VC จะมีผู้เกี่ยวข้องหลัก 3 ฝ่าย หรือที่เรียกว่า Trust Triangle (สามเหลี่ยมแห่งความน่าเชื่อถือ):
-
Issuer (ผู้ออกเอกสาร)
- คือองค์กรที่น่าเชื่อถือ เช่น มหาวิทยาลัย, โรงพยาบาล, หรือหน่วยงานรัฐ
- ทำหน้าที่สร้าง VC และ "เซ็นชื่อกำกับแบบดิจิทัล" (Digital Signature)
-
Holder (ผู้ถือเอกสาร)
- คือตัวคุณเอง (User)
- เก็บ VC ไว้ในแอปพลิเคชันบนมือถือ (Digital Wallet) คุณเป็นเจ้าของข้อมูลนี้ 100%
-
Verifier (ผู้ตรวจสอบ)
- คือหน่วยงานที่ต้องการดูเอกสาร เช่น HR บริษัท (ดูใบปริญญา), ธนาคาร (ดูสลิปเงินเดือน)
- ทำหน้าที่ตรวจสอบความถูกต้องของลายเซ็นดิจิทัลจาก Issuer
สิ่งที่ทำให้ VC ต่างจากไฟล์ PDF หรือรูปถ่ายทั่วไป คือ ความปลอดภัยและความเป็นส่วนตัว
- 🔒 ปลอมแปลงไม่ได้ (Tamper-evident): หากมีการแก้ไขข้อมูลแม้แต่นิดเดียว ลายเซ็นดิจิทัลจะฟ้องทันทีว่าเอกสารนี้ "ไม่ผ่าน" หรือถูกแก้ไขมา
- ✅ ตรวจสอบได้ทันที (Instantly Verifiable): ผู้ตรวจสอบ (Verifier) เช็คได้ทันทีว่าเอกสารออกโดยต้นสังกัดจริง โดยไม่ต้องโทรไปสอบถามหน่วยงานผู้ออก
- 👁️ ความเป็นส่วนตัว (Selective Disclosure):
คุณสามารถเลือกเปิดเผยข้อมูล "เฉพาะที่จำเป็น" ได้
- ตัวอย่าง: ยืนยันว่า "อายุเกิน 20 ปี" เพื่อเข้าสถานบันเทิง โดยไม่ต้องโชว์ "วันเดือนปีเกิด" หรือ "ที่อยู่บ้าน" ให้คนตรวจเห็น
| สถานการณ์ | รูปแบบเดิม (Physical/Paper) | รูปแบบ VC (Verifiable Credential) |
|---|---|---|
| สมัครงาน | ถ่ายเอกสารใบ Transcript เซ็นสำเนาถูกต้อง ยื่นให้ HR | ส่งไฟล์ VC Transcript ให้ HR ตรวจสอบผ่านระบบได้ทันที ไม่ต้องกลัววุฒิปลอม |
| กู้เงินธนาคาร | ขอหนังสือรับรองเงินเดือนกระดาษ ถือไปยื่นธนาคาร | บริษัทส่ง VC เข้ามือถือเรา เรากดส่งให้ธนาคารพิจารณาผ่านแอปได้เลย |
| การเดินทาง | พกสมุดเล่มเหลือง หรือใบรับรองวัคซีนกระดาษ | ใช้ Digital Health Pass สแกน QR Code เพื่อยืนยันข้อมูลสุขภาพ |
Verifiable Credential (VC) คือมาตรฐานใหม่ของเอกสารดิจิทัลที่เปลี่ยนกระดาษให้เป็นโค้ดคอมพิวเตอร์ที่ "ปลอดภัยกว่า ปลอมไม่ได้ และเราเป็นเจ้าของข้อมูลเอง" ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของระบบ Identity ในโลกยุค Web3